By INNABUYOG
www.nordis.net

Innabuyog is publishing the keynote address during the Binnadang assembly last September30, 2017 at the Multipurpose Building, Bontoc, Mountain Province. The keynote speaker was Joanna K. Cariño of the Cordillera People’s Alliance Advisory Council and chairperson of Samahan ng mga Ex-Detainee Laban sa Detensyon at Aresto (SELDA-Northern Luzon). — Ed

Umuna iti 2 a paset

Naimbag nga aldaw kadatayo amin. Maragsakan tayo ti pannaka-urnong manen ti babbai ti Mountain Province iti maika-12 nga asembleya ti Binnadang. Maragsakan tayo unay a mangkita kadagiti lider a babbai s naggapu iti probprobinsya nga umay makipammadayaw ken ni Mother Petra Macliing.

Kas makuna ti nagan mismo ti organisasyon tayo, importante launay ti binnadang, innabuyog, wenno ti kolektibo a panagtignay ken panagtitinnulong dagiti babbai.

Adda dagiti nasken a papel wenno rebbengen ti babbai iti gimong: Datayo a babbai ti aganak, isu nga igem tayo a babbai ti pannakaitultuloy ti puli. Kas inna, datayo ti kangrunaan nga agtaraken ken agpadakkel kadagiti ubbing. Importante la unay a maikkanda ti umno nga orientasion ken treyning tapno dumakkelda a responsable a miembro ti ili.

Kadagiti nainsigudan a komunidad kas ditoy Kordilyera, dakkel ti papel ti babbai iti agrikultura ken kabuklan a produksion. Napipigsa ti babbai ditoy kabambantayan ta kasapulan tayo a mabiag iti tengnga ti narigat a kasasaad. Kadagiti tradisional a ginnubat a gimong (warrior society), ti babbai ti mabati a mangkita ti trabaho iti talon ken uma no adda tribal war ken mapan makigubat dagiti mengor a lallaki.

Ditoy Montañosa, dagiti nainsigudan a sistema a socio-politikal kas iti ator ken dap-ay ket domdominaren dagiti lallaki. Ngem maipamuspusan latta no kasano a maipakaammo ti panagbuya ken makuna ti babbai a mannakem.

Ti kinaagpayso na, kabaelan tayo a babbai nga aramiden ti ania man a kabaelan nga aramiden ti lallaki, basta adda ti determinasion, gaget ken tured. Saan aya? Women can do whatever men can, with determination, industriousness and daring.

Saan tayo a mamati iti pyudal ken burges a panagbuya a ti babbai ket nakapsot, isu a para trabaho laeng iti balay wenno parausan laeng ti lallaki. We do not agree with the feudal view of women as the weaker sex, good for housework only, or with the bourgeois view of women as commodities, or as sex objects for the male.

Iti agdama a panawen, iti sango ti kinarigat ti biag, kasapulan nga agtrabaho pareho ti lallaki ken babbai tapno adda ti umanay a mateggedan tapno mabiag ti pamilia. Ti kinaagpaysona, makita tayon dagiti babbai nga Igorot uray kadagiti pagteggedan a panglallaki laeng idi damo, kas iti road construction, taxi driver, pastor, kdpy. Addun a babbai ti simrek a soldado, iti agsumbangir nga army – iti AFP ken NPA. Addan babbai a piloto, obispo, nuclear scientist, kdpy.

Panggep tayo nga maikkan ti bileg, wenno ma-empower datayo a babbai tapno dakdakkel ti maaramidan tayo para iti panagbalbaliw ti bulok a sistema. Ditoy a panggep, pagsarmingan tayo ti biag ni Mother Petra Macliing a maikkan pammadayaw itatta nga aldaw.

Go out of the box. Dare to go against the tide.

Ni Mother Petra ket saan a nagpakulong no ania ti tradisional a panagbuya ti gimong iti babbai. Nabalo a nasapa, inkarigatanna a pinadakkel ken pinaiskuela ti pito nga annakna a babbai. Nagbisnes isuna, kasta met a nagtalon. Uray no saanna nga ammo ti agbasa ken agsurat ket naadalna no kasano ti agsapul ti kuarta. Malagip ko nga idi baketen ket nag-enrol pay isuna iti adult literacy ken numeracy tapno mapadur-as ti kaammuanna.

Uray no single parent isuna, saan laeng a pamiliana ti pinanunot na. Insakitna ti ilina a Mainit. Pinadasna nga agbirok ti proyekto a pagimbagan dagiti mannalon. Ken idi umay ti makadadael a minas, indauluanna dagiti babbai a mangipagel ti panagserrek daytoy.

Nalawlawa pay ngem ili ti pakadanaganna. Aktibo isuna iti oposision laban iti panangitakder ti Chico dams ken Cellophil Resources Corporation. Adda isuna kadagiti kumperensia ti bodong a magbukel ti nairut a panagkaykaysa kadagiti maseknan nga umili. Malagip ko nga idi naitransporma ti Kalinga-Bontoc Peace Pact Holders Association iti Cordillera Bodong Association idi 1985, adda ritrato nga isuna ti kakaisuna a babai kadagiti papangat ken panglakayen. Ket no kabaelan ti lalaki, apay koma gamin a maiparit ti babai?

Idi naibangon ti Cordillera Peoples Alliance (CPA) idi 1984-85, maysa ni Mother Petra a nagbukel iti pangrehiyon a konseho ti CPA. Nagserbi isuna kas maysa a lider ti pangrehiyon nga alyansa iti nabayag a panawen. Adda isuna kadagiti Cordillera Day ken dadduma pay nga aktibidades ti CPA. Silulukat ti balayna kadagiti adu a dumagas aggapu iti probinsya ken siudad. Nakapagbiahe pay isuna iti ballasiw-taaw, kadagiti kakailian tayo nga overseas Filipino workers (OFW) idiay Hongkong ken Canada. Adda pay naawatna nga international awards.

Adu ti saanko a malipatan a kapadasan a nagkuyoganmi ken ni Mother Petra iti CPA. Malagipko a kanayonna nga isingir kaniak, i-announce-na pay iti programa, nga apay gamin a saanak kano nagasawa ken naganak tapno adda mangtawid koma kano (in the words of Mother Petra) ti kinalaing ken gagetko tapno agtultuloy ti tignayan. Ket didiay met a ti “going-out-of-the-box” ko, a saanak a nagpakulong iti ekspektaren ti gimong a ti papel ti babai ket agasawa ken aganak. Ket apay koma no kinayat ko ang agkonsentra kas aktibista ti trabaho tayo a panagbalbaliw iti gimong, bay-amon ti asawa ken anak? Saan aya, Mother Petra? # nordis.net

Maituloy inton sumaruno a lawas