By JUDE BAGGO
www.nordis.net

Kadagiti napalabas a lawas, nangngeg, nabasa ken nabuya tayo dagiti agsasaruno a pammapatay kadagiti mannalon iti Nueva Ecija ken Isabela. Addan ti lima a bilang dagiti napapatay a mannalon iti bulan ti Setiembre. Kas maysa nga anak ti mannalon, saanko a malapdan ti makaunget ken makasangit gapu iti napasamak. Malaksid pay ditoy ket dagiti agsasaruno a demolisyon ken panagdadael kadagiti mula ti mannalon idiay Hacienda Luisita, Tarlac. Adu pay dagiti mapaspasamak a saan a maiparbeng kontra kadagiti mannalon.

Maysa a nalatak nga isyu a sangsanguen dagiti mannalon sakbay ti pammapatay ket ti napinget ken organisado a panangirupir iti karbenganda iti daga a suksukayenda. Iti bangirna met ket dagitoy a daga ket masarakan kadagiti hacienda wenno nalalawa a kadagaan dagiti appo’t daga. Gapu iti kinagamrud dagiti kaaduan nga appo’t daga ket kayatda a papanawen dagiti mannalon tapno matagikuada ti kadagaan.

Dagiti biktima ket marigrigat a mannalon. Ti panagsukay iti daga ti namnamada tapno mapakan ken masuportaran dagiti pamilyada. No dagiti mannalon ket mapapanaw kadagiti dagada, awan pagturunganna no saan a bisin. Ti daga ket biag para kadagiti mannalon, daytoy ti paggappuan ti taraon ken pangsuporta iti pamilyada.

Gapu iti napasamak, nakita tayo ti ehemplo ti makunkuna a pyudalismo a problema dagiti mannalon. Ti pyudalismo ket ti kinaawan ti daga dagiti mannalon ken panagkontrol dagiti daddakkel nga appo’t daga kadagiti nalalawa a daga ti pagilyan. Pyudalismo ti ramut no apay a dagiti mannalon ket mailumlumlom iti utang gapu iti usura/panagutang tapno makagatangda kadagiti bin-i, abono, irigasyon ken dadduma pay. No dagiti mannalon ket kumontra wenno irupirda ti karbenganda, dagiti appo’t daga ket usarenda ti amin kas koma ti ranggas, linteg ken dadduma pay a wagas tapno agtalinaedda iti poder. No agtultuloy daytoy a ramut ti problema, agtultuloy met ti pannakalabsing, pannakailugesluges ken pannakailupitlupit dagiti mannalon.

Simple ti kangrunaan a dawat dagiti mannalon, ti pudno a reporma nga agraryo wenno ti pannakaiwaras ti daga kadagiti mannalon nga awanan ti talon, a kangrunaan a dawatda. Manipud pay idi ken kadagiti naglabas a rehimen, awan pay ti pudno a linteg wenno addang tapno matulungan dagiti mannalon a makaruk-at iti kinarigat. No man pay adda ti naipasa a linteg nga agraryo, saanna daytoy a sinolbar ti problema iti daga.

Kas umili, maawis tayo amin a suportaran dagiti mannalon iti dawatda a pudno nga agraryo iti daga, umno a subsidy ti gobierno para iti agrikultura, proteksyon dagiti produkto iti mercado, floor price, post-harvest facilities ken dadduma pay. Kasapulan met laeng a makipaset tayo pay iti nalawlawa a tignayan ti umili tapno rebbeken ti ramut ti problema kas ti pyudalismo. Kas maudi, makipagladingit tayo kadagiti pamilya ken komunidad a pinanawan dagiti biktima. Punasen dagiti lua ken ituloy dagiti arapaapda a maysa a gimong a no sadinno ket dagiti mannalon ket addaan daga a masukay ken dagiti karbenganda ket maitandudo ken marespeto. Agbiag dagiti martir ti mannalon. # nordis.net